Khi trẻ bước vào độ tuổi từ 4-6, năng lượng dồi dào là điều dễ hiểu do các cơ quan đang phát triển nhanh chóng, khiến trẻ thường nghịch ngợm, leo trèo, chạy nhảy. Tuy nhiên, đôi khi sự năng động này có thể vượt quá tầm kiểm soát của cha mẹ và chính bản thân trẻ, dẫn đến tình trạng hiếu động thái quá hay còn gọi là rối loạn vận động. Việc phân biệt rõ hai tình trạng này là vô cùng quan trọng đối với các bậc phụ huynh.
1. Trẻ có tính khí năng động (bình thường)
Đặc điểm của những trẻ này là có nhiều xung năng, cá tính hướng ngoại, thích chạy nhảy, chơi đùa và khám phá thế giới xung quanh. Mặc dù năng động, trẻ vẫn có khả năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ tốt với những người xung quanh. Trẻ năng động bình thường cũng có sự hiểu biết, khả năng học tập và có thể tập trung chơi một số trò yêu thích trên 15 phút. Đây là một tình trạng hoàn toàn bình thường, cha mẹ chỉ cần có những tác động và cách ứng xử phù hợp để giúp trẻ điều chỉnh một số hành vi quá mức.
Đối với trẻ có cá tính năng động, nếu cha mẹ biết cách tác động, trẻ sẽ phát triển được nhiều kỹ năng tốt thông qua các trò chơi vận động. Cha mẹ nên sắp xếp một không gian thích hợp (một khu vực được phép chơi thoải mái trong nhà) và khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động trong nhà như phụ giúp rửa xe, tưới cây, dọn dẹp và chuẩn bị bữa ăn. Điều này không chỉ giúp trẻ "giải tỏa năng lượng" mà còn nâng cao sự tự tin vào khả năng của mình, tạo cho trẻ sự ham thích lao động và giúp đỡ người khác.
2. Trẻ Tăng động giảm chú ý (ADHD)
Trẻ Tăng động giảm chú ý (Attention-deficit hyperactivity disorder-ADHD) là một chứng rối loạn vận động mà trẻ mắc phải. Trẻ ADHD thường xuyên lăng xăng do không có khả năng tập trung vào bất cứ điều gì, ngay cả khi chỉ ngồi chơi 5-10 phút. Khả năng giao tiếp và hiểu biết của trẻ ADHD rất kém, thường có tình trạng chậm nói hoặc không nói.
Những dấu hiệu phổ biến của trẻ mắc hội chứng ADHD bao gồm: chậm nói, không có trí nhớ ngắn hạn (vừa dặn xong đã quên ngay), thường có những hành vi lặp lại, và đặc biệt là không thể ngồi yên trong bất cứ hoàn cảnh hay hoạt động nào (dù là khi ăn uống, vui chơi) quá 5 phút.
Khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu ADHD, phụ huynh cần làm gì?
Khi nghi ngờ hoặc thấy trẻ có những dấu hiệu của ADHD, phụ huynh cần đưa con đến các nhà chuyên môn về tâm lý để được chẩn đoán chính xác về mức độ và các biện pháp can thiệp thích hợp. ADHD có nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ, trung bình có khả năng điều chỉnh và học tập, cho đến nặng chỉ có khả năng được chăm sóc mà không thể tiếp nhận kiến thức nào.
Lưu ý quan trọng trong can thiệp trẻ ADHD:
Cha mẹ không nên can thiệp cho trẻ ADHD bằng cách chỉ chú trọng vào việc làm giảm sự hiếu động hoặc cố gắng tập cho trẻ nói. Việc điều trị bằng một vài loại thuốc chống xung năng (như ritalin, metadate, focalin, adderall...) mà không nghĩ đến tác dụng phụ có thể gây nghiện hoặc suy tim mạch, hay buộc trẻ phải theo một chương trình tập luyện nghiêm khắc để không còn hiếu động nữa, đều không phải là cách tiếp cận đúng đắn.
Cha mẹ cần hiểu rằng trẻ có hành vi lăng xăng, rối loạn là do trẻ không có khả năng chú ý, không hiểu được những nguyên tắc, quy tắc do người khác đặt ra, khiến trẻ dễ trở nên bối rối và phải chạy nhảy lung tung. Vì thế, để giảm tình trạng hiếu động của trẻ, cần giúp và dạy trẻ gia tăng khả năng tập trung qua một số liệu pháp và trò chơi do các chuyên gia tâm lý giới thiệu, chứ không chú trọng vào việc buộc trẻ phải ngồi yên, vì ép trẻ ADHD ngồi yên là một việc không thể.
Trẻ ADHD không có khả năng ghi nhớ tốt, hay quên trước quên sau nên thường không hoàn thành được các nhiệm vụ. Vì vậy, cha mẹ hãy giúp trẻ ghi nhớ những thứ tự công việc của mình bằng cách sắp xếp đồ dùng của trẻ một cách đơn giản, dễ hiểu để trẻ có thể tự sử dụng được. Nên nhắc nhở trẻ thường xuyên để trẻ có thể ghi nhớ nhiệm vụ tốt hơn.
Chuyên viên tâm lý Trần Thị Nguyệt